شیرقلعه کومش

با ورود به شیرقلعه، چشم‌اندازی شگفت‌انگیز از دشت‌ها و کوه‌ها و طبیعت سبز شهمیرزاد به چشم‌ها هجوم می‌آورد. حضور در شیرقلعه با دیوارهای سنگی و کهنسال آن، شما را به سفری بیش از 2000 سال پیش می‌برد. زمانی که پادشاهان اشکانی بر کومش و ایران حکومت می‌کردند. (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ پس از میلاد)

اغلب بعد از ورود به شیرقلعه این رباعی از خیام به ذهن می‌آید:

ای دوست بیا تا غمِ فردا نخوریم

وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم

فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم

با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم

در دل طبیعت متنوع کومش (استان سمنان)، بر فراز کوه‌های شمال غربی شهمیرزاد، جواهری تاریخی و باستانی پنهان شده که زیبایی چشم‌انداز کوه‌های اطرافش با صدای بادی که در گوش می‌پیچد، قلب آدمی را لمس می‌کند.

شیرقلعه کومش، با قدمتی دیرینه به دوران اشکانیان باز‌می‌گردد و در دوره‌های بعد هم توسط سایر پادشاهان ایرانی از جمله پادشاهان ساسانی، بازسازی و مورد استفاده قرار گرفته است.

شیرقلعه در طول تاریخ همواره یک پناهگاه مستحکم برای نظامیان بوده، شیرقلعه هفت برج دفاعی دارد، یکی از این برج‌ها در بالاترین نقطه آن قرار دارد که پیشنهاد می‌کنم از آن برج به پایین دست نگاه کنید.

دست‌کم به چند دلیل می‌توانیم شیر قلعه را نشانی از هوش سرشار گذشتگان‌مان بدانیم:

ـ انتخاب کوهی برای ساخت قلعه که در نزدیکی دو چشمه پرآب بود یکی “هفت چشمه” که در نزدیکی این کوه است و دیگری “سرچشمه” یا همان “شیخ‌چشمه‌سر” که از زیر این کوه می‌جوشید. (البته از حدود 10 سال پیش این چشمه خروشان خشک شده است، به دلیل جهل مسئولان آن زمان که با انفجارهای بدون کارشناسی در بالادست آن را کور کردند).

ـ حفر تونلی از قلعه به “سرچشمه”، که شواهد آن هنوز هم قابل مشاهده است که موجب می‌شد تا منابع آب آنها هم در شرایط عادی و هم در شرایط احتمالی محاصره توسط دشمن، تامین باشد.

ـ دره صعب‌العبور پشت کوه که امکان غافلگیری و ورود به شیرقلعه توسط دشمن را به حداقل می‌رساند.

ـ قرار گرفتن در بام شهر و نظارت بر ورودی جنوبی شهر برای جلوگیری از غافلگیری توسط دشمن.

ـ انتخاب موقعیت مکانی شیرقلعه که در یکی از مسیرهای مرزی کومش (استان سمنان) به تبرستان (استان مازندارن) بود که از نظر بسیاری از محققان و تاریخ‌شناسان دلیل ساخت شیرقلعه حفاظت از این راه انشعابی از بزرگراه “راه ابریشم” بود.

به این دلایل استراتژیک و دلایلی که به حتم از چشم کنونی ما دور است این قلعه مورد توجه شاهان و حاکمان نظامی و محلی بوده و حتی پس از حمله اعراب مهاجم مسلمان به ایران (عصر ساسانی) ترمیم و مورد استفاده قرار ‌گرفت. از جمله طبق شواهد در دوره اسماعیلیه، یعنی قرن ۶ و ۷ هجری (حدود 9۰۰ سال پیش)، از این قلعه به عنوان پناهگاه استفاده می‌شد و همچنین در دوره‌ای جزو قلعه‌های نظامی اسپهبدان طبرستان بود که در جای دیگری به آنها خواهم پرداخت.

سال‌ها پیش دامنه‌ی کوه شیرقلعه پر از قطعات کوزه‌های شکسته و حفره‌های کنده شده‌ای بود که نشان از سودای کسانی داشت که در پی یافتن گنج در شیرقلعه بودند که موجب تخریب بیشتر این بنای تاریخی و میراث ملی شد. اما خوشبختانه به همت جوانان شهر شهمیرزاد، شیرقلعه کومش در سال ۱۳۸۰ به شماره ثبت: ۴۴۲۷ به عنوان اثر ملی ثبت شد.

دیدن شهر شهمیرزاد از فراز شیرقلعه و استراحت در کنار رودخانه و چشمه‌ها اطراف آن، پس از پایین آمدن از این قلعه تاریخی، تجربه‌ای بی‌نظیر، آرامش‌بخش و به یادماندنی را به شما هدیه خواهد داد.

دسترسی به شیرقلعه و یادآوری‌ها :

در انتهای صفحه از طریق نقشه گوگل مسیر دسترسی تا پای کوه قرار گرفته است، اما پس از رسیدن به شهمیرزاد و رفتن به سرچشمه و رسیدن به دامنه شیرقلعه حدود 7 دقیقه باید این دامنه خاکی را ادامه بدهید تا به پله‌هایی که به تازگی پس از مرمت دیوار جنوبی (۱۴۰۲ ه.ش) آن ساخته شده، برسید، (البته با ماشین هم از طریق جاده خاکی می‌توان تا پله‌های شیرقلعه رفت) سپس از طریق پله‌ها به دروازه ورودی و قلعه خواهید رسید، حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه تا رسیدن به بالاترین نقطه شیرقلعه زمان نیاز است.

ـ دیوارهای شیرقلعه از سنگ‌های کوه‌های اطراف با ملات ساروج آهک ساخته شده و مستحکم به‌نظر می‌رسد، اما به دو لیل از رفتن روی دیوارها خودداری کنید، هم به علت آسیبی که به این دیوارها وارد می‌شود و هم به این دلیل که دیوارها بسیار کهنسال و سست هستن و در صورت لغزیدن و افتادن، دره‌های عمیق اطراف جان شما را تهدید خواهد کرد. (این اتفاق ناگوار پیشتر افتاده است).

گذشتگان عاقل ما چنین هنر و شکوهی را برای ما به یادگار گذاشتند، در حفاظت و نگهداری این میراث ملی ایرانیان، کوشا باشیم تا آیندگان هم با همین صفت از ما یاد کنند.

آغوش سرزمین کومش به روی همه ایرانیان گشوده است و ما با هم معنای ایران بزرگیم.