بشنوید یا بخوانید
در دل بافت تاریخی دامغان، جایی که کوچههای ساسانی با آجرهای سلجوقی همنشین شدهاند، بنایی چهارگوش با گنبد شلجمی آجری ایستاده که انگار زمان را در کاشیهای زرینفامش زندانی کرده است. بنای امامزاده جعفر، در خیابان امام خمینی، با مربعی ۱۳ در ۱۳ متری و طاقنماهایی که به ایوانی کوچک باز میشوند، شاهکاری از معماری سلجوقی است که در قرنهای بعد با کاشیکاریهای ایلخانی و تیموری جان تازهای گرفته. این اثر ملی، با سنگنوشتههای ۸۱۶ و ۸۵۱ هجری که مالیاتها و زندگی قرن نهم را روایت میکنند، و وقفنامهای از ۸۱۵ هجری بر کاغذ سمرقندی، نه فقط یک آرامگاه، بلکه موزهای زنده از هنر نجومی و خطاطی ایرانی است. اگر به دنبال جایی هستید که نقشهای حیوانی و گیاهی روی کاشیها با صور فلکی آسمان همآواز شوند، امامزاده جعفر شما را به سفری در عمق تاریخ و ستارهشناسی دعوت میکند.
این بنا از دوره سلجوقی (با معمار استاد نظامالدین بن استاد علی نجار) شروع شده و در ایلخانی و تیموری (با کاشیکاریهای زرینفام قرن هفتم) تکمیل شده است. کاشیها با نقشهای انسانی، حیوانی (مثل بز نماد فلکی) و گیاهی، مستقیماً از کتاب «صورالکواکب» عبدالرحمن صوفی الهام گرفتهاند، نه فقط تزئین، بلکه نمادهای کیهانی که باورهای نجومی را به دیوارها آوردهاند. وقفنامه ۸۱۵ هجری توسط امیرسیفالدین علیکیا (از کارکیاییان گیلان)، با خط تعلیق هزار بیگ، نمونهای نفیس از سندنویسی قرن نهم است. سنگ سیاه روی قبر با خط کوفی و سوره توحید، و طاقنماهای هشتگانه که گنبد را نگه میدارند، همه نشان از دقت معماری ایرانی دارند. اطراف بنا هم برج چهلدختران (آجری استوانهای سلجوقی) و آرامگاه شاهرخ (احتمالاً تیموری یا افشاری، با کتیبه ثلث) قرار دارد، مجموعهای که تاریخ را لایهلایه روایت میکند.
اینجا موزهای رایگان از هنر ایرانی با باور اسلامی است: کاشیهای زرینفام با نقشهای فلکی که انگار ستارهها روی دیوارها فرود آمدهاند، سنگنوشتههایی که اقتصاد قرن نهم را فاش میکنند، و معماری ساده اما دقیق که سلجوقی و ایلخانی را در هم میآمیزد. قدم زدن در صحن مربعمستطیل، لمس آجرهای بدون تزئین، و تصور زندگی در دوران تیموریان، حس نوستالژی عمیقی میدهد. عکاسی از کتیبههای کوفی و ثلث، کاوش وقفنامهها، و نشستن در ایوان کوچک، تجربهای است که تاریخ را زنده میکند. اگر علاقهمند به نجوم باستانی هستید، مقایسه نقشها با کتاب صوفی، شما را به آسمان قرن هفتم میبرد.
از تهران: بزرگراه تهران-سمنان → دامغان (۳۵۰ کیلومتر، ۴ ساعت)
در دامغان: خیابان امام خمینی، وسط شهر (نزدیک چهلدختر و غرب برج چهلدختران)
بهترین انتخاب: بهار، وقتی هوا برای پیادهروی در بافت تاریخی عالی است.
– ورود رایگان، اما با احترام به فضای تاریخی
– دوربین ببرید، کاشیها و کتیبهها سوژههای عکاسی فوقالعادهاند
– کفش راحت برای گشت در صحن و اطراف برجها
– زباله نریزید و به آثار دست نزنید
– اگر علاقهمند به نجوم هستید، کتاب صورالکواکب را همراه داشته باشید برای مقایسه
– برج چهلدختر: آجری استوانهای سلجوقی با کتیبه
– آرامگاه شاهرخ میرزا: خانقاه تیموری با طاقنماهای جناغی
– مسجد تاریخانه: قدیمیترین مسجد ایران در نزدیکی
این بنا نه فقط آرامگاه، بلکه شاهدی زنده از هنر نجومی ایلخانی است؛ کاشیهای زرینفام با نقش بز فلکی و گیاهی که از کتاب صوفی الهام گرفته، وقفنامه قرن نهم که اقتصاد تیموری را روایت میکند، و معماری سلجوقی که زمان را فریز کرده است. قدم در صحن بگذارید و ستارهها را روی دیوارها ببینید؛ جایی که هر کتیبه، قصهای از آسمان و زمین دارد. به دامغان بیایید و این جواهر پنهان را کشف کنید؛ جایی که هنر، تاریخ و کیهان در هم تنیدهاند!
