بشنوید یا بخوانید
در شرق دامغان، جایی که محله خوریا با مسجد جامع همنشین است، برجی آجری با گنبد مخروطی ایستاده که انگار هزار سال را در آجرهایش پنهان کرده است. آرامگاه پیر علمدار، با ارتفاع ۱۳ متر و قطر داخلی ۴.۵ متر، دومین برج کهن ایران پس از گنبد قابوس گرگان است و در سالهای ۴۱۷ تا ۴۲۰ هجری قمری (قرن پنجم) توسط حاجی حسین بنای دامغانی، به دستور ابوحرب بختیار بن محمد (حاجب قابوس زیاری و حاکم دامغان) برای پدرش ابی جعفر محمد بن ابراهیم ساخته شده. این بنا که در ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۷۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده، نمونهای از نخستین برجهایی است که نقش برجسته آجری برای شکستن یکنواختی نما در آن به کار رفته. پیر علمدار شما را به سفری در عمق هنر ایرانی دعوت میکند. اینجا معماری سلجوقی با کتیبههای کوفی در هم آمیزد و تاریخ آل زیار را روایت میکند.
این برج مدور آجری کمخیز، با بدنه دو بخشی: پایین ساده و بدون بندکشی (با ورودی جنوب غربی رو به مسجد)، بالا با هفت نوار تسمهای آجری، کتیبه کوفی مشبک (تاریخ ساخت و نام بانی) و پیشآمدگی که گنبد را نگه میدارد. سه کتیبه برجسته: بیرونی (کوفی مشبک ساده، ۷۵ سانتیمتر)، داخلی (کوفی محشی گرهدار با کشیدگی حروف و گرههای تزئینی، احتمال ایلخانی، سوره زمر)، سردر (کوفی ساده، بسمالله). ورودی قاب مستطیل با ستونهای پیلپا، حواشی و گچبری، و ایوانی مقرنس که حالا فقط کتیبهاش باقی مانده، اوج ظرافت قرن پنجم را نشان میدهد. قبر ساده داخل برج (بدون تزئین) هم رمزآلودگی بنا را بیشتر میکند.
اینجا شاهدی زنده از هنر معماری ایرانی است: آجرکاریهایی که بدون ملات به نظر میرسند، کتیبههایی که تاریخ آلزیار را حک کردهاند، و فضایی که سکوت قرنها را نگه داشته. عکاسی از نوارهای تسمهای و گرههای کوفی، تصور زندگی در دوران سلجوقیان، و حس لمس تاریخ در محله خوریا، تجربهای منحصربهفرد است. اگر علاقهمند به معماری هستید، این برج با سادگیاش درسی از شکستن یکنواختی نما میدهد، جایی که هر آجر قصهای از گذشته روایت میکند.
دامغان اقلیم نیمهکویری دارد:
بهار (فروردین تا خرداد): معتدل و سبز، ایدهآل برای گشت
پاییز (مهر تا آذر): خنک و آرام، بهترین برای عکاسی
زمستان: سرد اما خلوت
تابستان: گرم، صبح زود بیایید
بهترین انتخاب: بهار، وقتی هوا برای پیادهروی در بافت تاریخی عالی است.
از تهران: بزرگراه تهران-سمنان → دامغان (۳۵۰ کیلومتر، ۴ ساعت)
در دامغان: خیابان شهید مطهری (ایستگاه) → محله خوریا، نزدیک مسجد جامع
توصیه: دسترسی آسان با خودرو یا تاکسی؛ پارکینگ اطراف موجود است.
ورود رایگان، مدت ۱-۲ ساعت
دوربین ببرید، کتیبهها و آجرکاریها سوژههایی عالی هستند.
به آثار دست نزنید و زباله نریزید.
اگر با گروه هستید، راهنمای محلی برای داستانهای تاریخی بگیرید.
– امامزاده جعفر: با کاشیهای زرینفام نجومی
مسجد جامع دامغان: نزدیک، با معماری سلجوقی
مسجد تاریخانه: قدیمیترین مسجد ایران
برای اقامت در دامغان کجا بمانیم؟
دامغان هتلهای ساده و اقامتگاههای بومگردی دارد. برای تجربه محلی، مهمانسرای نزدیک مسجد جامع ایدهآل است.
این برج نه فقط آرامگاه ابن جعفر محمد، بلکه نمادی از هنر سلجوقی است که با کتیبههای کوفیاش داستان بختیار و حکومت آل زیار را روایت میکند. با آجرکاریهایی که یکنواختی را شکسته و گنبدی که قرنها تاب آورده، پیر علمدار شما را به عمق تاریخ دامغان میبرد. به این شهر بیایید و این شاهکار آجری را ببینید، جایی که هر کتیبه، قصهای از شکوه ایران دارد!
